سوره بقره آیه 135-133

133. اَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ اِذْ حَضَرَ یَعْقُوبَ الْمَوْتُ اِذْ قالَ لِبَنیهِ ماتَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدى قالُوا نَعْبُدُ اِلهَكَ وَ اِلهَ آبائِكَ اِبْراهیمَ وَ اِسْماعیلَ وَ اِسْحاقَ اِلهَاً واحدَاً وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ.

134. تِلْكَ اُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما كَسَبَتْ وَ لَكُمْ ما كَسَبْتُمْ وَلا تُسْئَلُونَ عَمّا كانُوا يَعْمَلُونَ.

ترجمه

آیا آنگاه كه مرگ یعقوب دررسید، شما حاضر بودید؟! هنگامى كه به فرزندان خود گفت: «پس از من، چه چیز را خواهید پرستید؟» آنان گفتند: «خداى تو، و خداى پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق، خداى یكتا را؛ و ما دربرابر او تسلیم خواهیم بود.»

 آنان امّتى بودند كه درگذشتند؛ دستاورد آنان براى آنان است و دستاورد شما براى شما؛ و از آنچه آنان انجام مى دادند، شما بازخواست نخواهید شد.

*********

ازجمله درسها و پیامهاى انسانساز این آیه شریفه این است كه مردم را به وصیت شایسته و بایسته پیش از فرارسیدن مرگ، رهنمون مى شود؛ و روشن مى سازد كه زیبنده است انسان باایمان وصیت كند و در وصیت خود نیز، ضمن رعایت حقوق خدا و خلق خدا، بر توحیدگرایى و تقواپیشگى و فرمانبردارى از خدا تأكید نماید.

«ام كنتم شهداء اذ حضر یعقوب الموت»

آیا هنگامى كه مرگ یعقوب در رسید، شما حاضر بودید؟

روى سخن این آیه شریفه، پیروان كتابهاى آسمانى پیشین است و منظور آن، هشدار به اهل كتاب است كه: شما اى اهل كتاب! چرا بااینكه به وقت وصیت یعقوب حضور نداشتید، بافته هاى بى اساس خود را به پیامبران من نسبت مى دهید و آنان را یهودى و نصرانى مى خوانید؟ نه؛ آنان توحیدگرا بودند و من آنان را جز به توحید پاك برنینگیختم.

دلیل این هشدار آن است كه یهود بهانه جو بدروغ مى گفتند كه یعقوب در آخرین لحظات، فرزندانش را به یهودیت سفارش كرد.

«اذ قال لبنیه ماتعبدون من بعدى؟»

آنگاه كه به فرزندان خود گفت: شما پس از من، چه چیزى را مى پرستید؟

علّت اینكه آن حضرت در پرسش خود، بجاى «من تعبدون» از «ماتعبدون» استفاده كرد، این است كه در آن روزگار، بیشتر مردم بت پرست بودند؛ و روى همین اصل، یعقوب پرسید: «پس از من چه چیزى را مى پرستید؟»

«قالوا نعبد الهك و اله آبائك ابراهیم و اسماعیل و اسحاق الهاً واحداً و نحن له مسلمون»

آنان [آگاهانه و خالصانه ] گفتند: خداى تو و خداى پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق، خداى یكتا را مى پرستیم و بس؛ و دربرابر او تسلیم هستیم

در تفسیر «و نحن له مسلمون»، بعضى گفته اند: منظور این است كه ما با همه وجود دربرابر او خاضع هستیم؛ و آنچه را دستور داده یا نهى فرموده است، در میدان عمل رعایت مى كنیم. و برخى نیز گفته اند: منظور این است كه ما مسلمان هستیم؛ چرا كه دین در پیشگاه خدا تنها اسلام است و بس: «ان الدّین عنداللّه الاسلام».

«تلك امّةٌ قد خلت لها ما كسبت و لكم ما كسبتم»

ابراهیم(ع) و فرزندان توحیدگراى او گروهى بودند كه جهان را بدرود گفتند و درگذشتند؛ پس، سود و زیان هر كارى كه انجام دادند، به خود آنان برمى گردد؛ همانگونه كه عملكرد شایسته و ناشایسته شما اى گروه یهود و نصارا به خودتان بازمى گردد.

«ولا تسئلون عمّا كانوا یعملون»

و شما از آنچه آنان انجام مى دادند، نه بازخواست خواهید شد، و نه سودى خواهید برد؛ چرا كه در نظام آفرینش و در مقررّات خدا، هر فرد و جامعه اى خود مسئول عملكرد نیك یا زشت خویش است: «... وَ لاتَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرى ...».

****

135. وَ قالُوا كُونُوا هُودَاً اَوْ نَصارى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ اِبْراهیمَ حَنیفَاً وَ ماكانَ مِنَ الْمُشْرِكینَ.

ترجمه :  و [اهل كتاب به پیروان اسلام ] گفتند: «[با گرایش به آیین ما، ]یهودى یا مسیحى شوید تا راه یابید.» [هان اى پیامبر!] بگو: «نه؛ [آیینهاى تحریف شده شما، راه به سوى حق نخواهند گشود؛] بلكه ما آیین ابراهیم حقگرا را برگزیده ایم! و او از شرك گرایان نبود.»

تفسیر : علی بن ابراهیم می گوید: خداوند متعال بر ابراهیم علیه السلام، آیین حنیف را که همان طهارت است، نازل کرد و شامل ده طهارت که پنج قِسم در طهارت سر و پنج قِسم دیگر در طهارت جسم است، می باشد. قسم اول عبارت است از: کوتاه کردن سبیل، بلند کردن ریش، تراشیدن یا بافتن مو، مسواک زدن و خلال کردن. اما قسم دوم شامل: تراشیدن موی بدن، ختنه کردن، چیدن ناخن، غسل جنابت و طهارت به وسیله آب می باشد؛ و منظور از آیین حنیف پاک، که ابراهیم علیه السلام آورد، همین است که نه نسخ شده و نه تا روز قیامت نسخ می شود.